Asosiy mazmunga o'tish
Kreativ pedagogplatformasi

Metod kartochkasi · 9 / 9

Aqliy xarita

Aqliy xarita (mind-mapping)

Muallif: T.Buzan

Metod mohiyati

Aqliy xarita metodi T.Buzan tomonidan ishlab chiqilgan bo'lib, g'oyalarni vizual-assotsiativ tarzda tarmoqlashga asoslanadi. Markaziy tushuncha varaq o'rtasiga joylashtiriladi, undan asosiy g'oyalar yo'g'on shoxlar, ularning tarkibiy elementlari esa ingichka shoxchalar ko'rinishida tarqaladi; kalit so'zlar, ranglar, simvollar va tasvirlar bilimni tizimlashtirishga yordam beradi. Metod tushunchalar orasidagi aloqalarni, jumladan fanlararo bog'lanishlarni ko'rinadigan qiladi, shu sababli u kognitiv komponentni va fanlararo integratsiya qobiliyatini rivojlantiradi.

Pedagogik vazifa

G'oyalarni vizual tarmoqlash

2.2.2-jadval: interfaol metodlarning kreativlik komponentlari bo'yicha taqsimoti

Rivojlantiriladigan mezonlar

Davomiyligi
80 daqiqa
Bosqichlar
6 ta
Modul mavzulari
1, 2
Materiallar
5 ta

O'tkazish bosqichlari

  1. 1

    Markaziy tasvir

    5 daqiqa

    Toza varaqni gorizontal holatda joylashtiring va markazga asosiy tushunchani rangli rasm yoki belgi bilan tasvirlang (masalan, «Kreativ pedagog»). Markaziy tasvir diqqatni jamlaydi va assotsiatsiyalarni uyg'otadi.

  2. 2

    Asosiy shoxlar

    10 daqiqa

    Markazdan har bir asosiy g'oya uchun yo'g'on, egri chiziqli shox chiqaring va uning ustiga bitta kalit so'z yozing. Asosiy shoxlar odatda 3-7 ta bo'ladi, har bir shox o'z rangiga ega.

  3. 3

    Shoxchalar va kalit so'zlar

    15 daqiqa

    Har bir asosiy shoxdan ingichkaroq shoxchalar tarqaladi: ularda g'oyaning tarkibiy elementlari, misollar va tafsilotlar joylashadi. Har bir chiziq ustiga bitta kalit so'z yoki qisqa ibora yoziladi, to'liq jumlalardan qochiladi.

  4. 4

    Ranglar, simvollar va tasvirlar

    10 daqiqa

    Kalit so'zlarni rasmlar, piktogrammalar va ranglar bilan boyiting: har bir shox o'z rangida, muhim tushunchalar maxsus belgilar bilan ajratiladi. Vizual elementlar eslab qolishni va assotsiativ fikrlashni kuchaytiradi.

  5. 5

    Aloqa chiziqlari (fanlararo bog'lanishlar)

    15 daqiqa

    Turli shoxlardagi o'zaro bog'liq g'oyalarni strelka yoki punktir chiziq bilan tutashtiring va har bir aloqani qisqa izohlang. Aynan shu bosqichda fanlararo aloqalar ko'rinadigan bo'ladi: masalan, psixologiya, didaktika va fan metodikasi tushunchalari o'rtasidagi bog'lanishlar.

  6. 6

    Taqdimot va qayta ko'rib chiqish

    15 daqiqa

    Xarita guruhga taqdim etiladi va boshqalarning mulohazasi asosida to'ldiriladi. Xaritani vaqti-vaqti bilan qayta ko'rib chiqish va yangilash bilimni mustahkamlaydi.

Tashkil etish

Guruh hajmi

Yakka tartibda yoki 3-4 kishilik guruhlar (guruh xaritasi flipchartda chiziladi)

Davomiyligi

80 daqiqa

Kerakli materiallar

  • A3 yoki flipchart qog'ozi (gorizontal holatda)
  • Kamida 5-6 xil rangdagi marker va qalamlar
  • Stikerlar; simvollar uchun trafaretlar (ixtiyoriy)
  • O'qituvchi tayyorlagan namuna aqliy xarita
  • Ixtiyoriy: Miro yoki boshqa raqamli aqliy xarita vositasi

Dars namunasi

«Kreativ pedagog modeli»

DissertatsiyadanManba: diss 241

Maqsad: Talabalar «Kreativ pedagog» markaziy tushunchasi atrofida kreativlik sifatlarining komponentlari, ularni rivojlantiruvchi metodlar va g'oyalar o'rtasidagi fanlararo aloqalarni aqliy xarita shaklida tasvirlaydi.

Tayyorgarlik. O'qituvchi mavzuga bog'liq bo'lmagan qisqa namuna xaritani (masalan, «Mening kunim») tayyorlaydi va aqliy xarita qoidalarini eslatuvchi kartochka tarqatadi.

1. Kirish va qoidalar (10 daqiqa). O'qituvchi namunani ko'rsatib, asosiy qoidalarni tushuntiradi: markaziy tasvir, egri yo'g'on shoxlar, bitta chiziqda bitta kalit so'z, har bir shox o'z rangida, rasm va belgilar, aloqa strelkalari.

2. Markaz va asosiy shoxlar (10 daqiqa). 3-4 kishilik guruhlar varaq markaziga «Kreativ pedagog» tasvirini chizadi. Asosiy shoxlar sifatida kreativlik sifatlarining to'rt komponenti olinadi: motivatsion-qadriyatli, kognitiv-intellektual, faoliyat-amaliy va refleksiv-baholash. Guruh xohlasa, beshinchi shox qo'shadi (masalan, «shaxsiy sifatlar»).

3. Shoxchalarni to'ldirish (20 daqiqa). Har bir komponent shoxiga uning ko'rsatkichlari, uni rivojlantiruvchi metodlar va amaliy misollar kalit so'zlar bilan yoziladi (masalan, kognitiv-intellektual → divergent tafakkur → TRIZ, SCAMPER).

4. Fanlararo aloqalar (15 daqiqa). Guruh boshqa rangli qalam bilan shoxlar orasidagi bog'lanishlarni strelka bilan tutashtiradi va har biriga izoh yozadi: qaysi fan (psixologiya, pedagogika, fan metodikasi, san'at, tabiatshunoslik) qaysi komponentni boyitadi. Kamida 5 ta fanlararo aloqa ko'rsatilishi talab etiladi.

5. Galereya sayri (15 daqiqa). Xaritalar devorga ilinadi. Guruhlar boshqa xaritalarni ko'rib chiqib, stikerda bittadan «yangi aloqa» taklif qiladi. Mualliflar eng qiziqarli taklifni o'z xaritasiga qo'shadi.

6. Refleksiya (10 daqiqa). Har bir talaba xaritaga qarab o'zini baholaydi: «Qaysi shox men uchun eng kuchli, qaysisini rivojlantirishim kerak?» Xarita surati platformadagi portfolioga yuklanadi.

Qo'shimcha misollar

  • Kreativ pedagog kompetensiyalari

    DissertatsiyadanManba: diss 280

    Talabalar markaziy tushuncha (kreativ pedagog) atrofida uning barcha kompetensiyalarini, ular o'rtasidagi aloqalarni va har bir kompetensiyaning tarkibiy elementlarini vizual xarita shaklida tasvirlaydi. Talabalar ranglar, simvollar va tasvirlardan foydalanib, o'z bilimlarini tizimlashtiradi va fanlararo aloqalarni ko'rsatadi. Bu mashg'ulot kognitiv komponentni va fanlararo integratsiya qobiliyatini rivojlantiradi.

  • Fanlararo aloqalarni ko'rsatuvchi aqliy xarita yaratish

    DissertatsiyadanManba: diss 222, 227

    Ikkinchi mavzu («Kreativ tafakkurni rivojlantirishning integrativ texnologiyalari») bo'yicha mustaqil ish topshiriqlaridan biri. Shu mavzuning boshqa mustaqil ish topshiriqlari: divergent tafakkurni rivojlantiruvchi mashqlar to'plamini tuzish; o'z fanida kreativ topshiriq loyihasini ishlab chiqish.

  • «Suv» mavzusi bo'yicha fanlararo xarita

    Platforma uchun ishlab chiqilgan

    2-mavzudagi «Fanlararo aloqalarni ko'rsatuvchi aqliy xarita yaratish» mustaqil ishini bajarish namunasi. Talaba o'zi tanlagan o'quv mavzusi (masalan, «Suv») atrofida uni boshqa fanlar (tabiatshunoslik, matematika, ona tili, tasviriy san'at, musiqa) bilan bog'lovchi xarita chizadi, har bir aloqani strelka bilan ko'rsatib izohlaydi va har bir aloqa asosida bittadan integrativ topshiriq g'oyasini yozadi.

  • «Kuz» mavzusidagi integrativ mashg'ulotlar rejasi

    Platforma uchun ishlab chiqilgan

    Bo'lajak tarbiyachilar uchun variant. Talabalar «Kuz» markaziy tushunchasi atrofida faoliyat turlari bo'yicha shoxlar chizadi: nutq o'stirish (kuz haqida she'r va topishmoqlar), elementar matematik tasavvurlar (barglarni sanash va saralash), tabiat bilan tanishish, tasviriy faoliyat, musiqa va harakatli o'yinlar. Aloqa chiziqlari asosida bir haftalik integrativ mashg'ulotlar rejasi tuziladi.

Maslahatlar

  • Varaqni gorizontal holatda joylashtiring va markazdan boshlang: bu fikrning barcha yo'nalishlarda erkin tarqalishiga imkon beradi.
  • Har bir chiziqqa bitta kalit so'z yozishni talab qiling: uzun jumlalar xaritani matnli konspektga aylantirib, assotsiatsiyalarni susaytiradi.
  • Ranglarni tizimli ishlating: har bir asosiy shox o'z rangida, fanlararo aloqalar esa alohida rangda (masalan, qizil strelka bilan) ko'rsatilsin.
  • Aqliy xaritani mavzu boshida (mavjud bilimlarni faollashtirish) va oxirida (umumlashtirish) tuzdirib, ikkalasini solishtiring: bu talabaning o'sishini ko'rsatadi va refleksiya uchun material beradi.
  • Guruh xaritasidan oldin har bir talabaga 5 daqiqalik yakka qoralama tuzdiring, keyin birlashtiring: shunda har bir talabaning g'oyasi xaritaga kiradi.

Tipik xatolar

  • Xarita chiziqli ro'yxat yoki jadvalga aylanib qoladi: shoxlarga uzun jumlalar yoziladi, tarmoqlanish va assotsiatsiya yo'qoladi.
  • Faqat ierarxik tuzilma chiziladi, shoxlar orasidagi aloqalar ko'rsatilmaydi: natijada fanlararo integratsiya ko'rinmaydi.
  • Bezakka haddan tashqari e'tibor beriladi: rasmlar chiroyli, ammo mazmun sayoz va kalit so'zlar noaniq.
  • Xarita tuziladi, lekin taqdim etilmaydi va muhokama qilinmaydi: metodning bilimni tizimlashtirish va o'zaro o'rganish imkoniyati ishlatilmaydi.

Natijani baholash

Aqliy xarita uch jihatdan baholanadi: mazmunning to'liqligi va aniqligi (kalit tushunchalar to'g'ri tanlangan, tuzilma mantiqiy), fanlararo aloqalarning soni va asoslanganligi, g'oyalar originalligi. Birinchi jihat 2.2.3-jadvalning bilim mezoni bo'yicha 0-5 ballda baholanadi: past darajada atamalar to'liq o'zlashtirilmagan, yuqori darajada nazariy bilim aniq va amaliyotga erkin bog'langan. Izohlangan fanlararo aloqalar M2.2 (fanlararo bilimlarni bog'lash qobiliyati), boshqa guruhlarda uchramagan bog'lanish va g'oyalar esa M2.3 (g'oyalar originalligi) ko'rsatkichi bo'yicha xulosa chiqarishga asos bo'ladi. Mashg'ulot davomida o'qituvchi kuzatish kartochkasida «fanlararo bog'lash» indikatorini qayd etadi.

Modulning tegishli mavzulari

  • 1-mavzu · 14 soat

    Kreativlik nazariyasi va integrativ yondashuv asoslari

    M1 · Motivatsion-qadriyatli

    Ma'ruza va topshiriqlar talaba kabinetida ochiladi. Kirish

  • 2-mavzu · 18 soat

    Kreativ tafakkurni rivojlantirishning integrativ texnologiyalari

    M2 · Kognitiv-intellektual

    Ma'ruza va topshiriqlar talaba kabinetida ochiladi. Kirish